Een eigen woning is een ideaal voor veel mensen. Of zo’n paleisje betaalbaar is hangt in belangrijke mate af van de wijze van financiering, de financieringskosten en de fiscale aspecten van de financiering en het bezit (hypotheekrenteaftrek, overdrachtsbelasting, eigenwoningforfait). In dit dossier vind je alles (van mijn hand) over de hypotheekrenteaftrek, de renteontwikkeling en de hoogte van de rente, de Nationale Hypotheekgarantie (NHG), erfpacht, taxaties, de starterslening en andere SVn-producten en bijzondere koopconstructies als maatschappelijk gebonden eigendom en zijn opvolger Koopgarant.
een van de redenen dat na de financiële crisis van 2008 veel woningeigenaren met hun hypotheek “onder water” stonden was de explosieve groei van de aflossingsvrije hypotheek in de periode na 2000-2010. Die groei is per januari 2013 gestuit door de aangepaste hypotheekrenteaftrek.
Vestia. Woonbron. Rochdale. Veel mensen herinneren zich nog wel de ontsporingen van deze woningcorporaties, die uiteindelijk tot de parlementaire enquete woningcorporaties geleid heeft. Maar ver voor de Kamer de motie Van Bochove aannam, waarin besloten werd tot deze enquete, waren er al signalen dat sociale verhuurders afdwaalden van hun kerntaken. Het interne en externe toezicht schoot tekort, met als gevolgen: hobbyisme, risicovolle nevenactiviteiten en integriteitsschendingen. Die ontwikkeling was volgens mij geen toeval: na de nota Volkshuisvesting in de jaren negentig van Enneus Heerma waren de corporaties op afstand van de overheid geplaatst. Woningwetleningen en subsidies waren afgeschaft, verenigingen omgezet in stichtingen, schaalvergroting een doel op zich. De beloning van directeuren -nu directeur-bestuurder genoemd- en raden van commissarissen schoten omhoog. Bouwden corporaties vroeger vooral woningen, nu werd de verkoop van hun bezit (“uitponden”) onderdeel van de bedrijfsvoering. Sociale verhuurders moesten ondernemers worden en de overheid moest ze niet teveel op de vingers kijken. En huurders waren voortaan woonconsumenten, die moesten zich niet bemoeien met de strategie of de bedrijfsvoering van hun corporatie.
De tijd dat corporaties paleizen voor de arbeidersklasse bouwden ligt al weer een eeuw achter ons.
In dit dossier een overzicht van de ontsporingen die ik in de loop van de jaren voorbij zag komen en mijn verbeteringsvoorstellen om de maatschappelijke verankering van de corporaties op een hoger peil te brengen.
Algemene artikelen over (verbetering) aansturing en toezicht op corporaties
Op 1 januari 2000 vielen corporatie-directeuren niet langer onder de CAO woningcorporaties. Daar werden allerlei hoogdravende argumenten voor aangevoerd, zoals ‘Een directeur-bestuurder is vertegenwoordiger van de werkgever, die kan niet tegelijk werknemer zijn.’
Waarom slopen woningcorporaties zoveel betaalbare complexen waar hun huurders en woningzoekenden nog graag willen wonen? Een van de populairste SP-affiches van het afgelopen decennium was “Slopen=Bezopen”. In veel gevallen heeft actie van de huurders geleid tot het behoud van hun wijk.
De verdeling van betaalbare woonruimte, zowel in de huur- als in de koopsector, is geregeld in de Huisvestingswet. Regionale huisvestingsverordeningen zijn gebaseerd op deze wet. De Rotterdamwet biedt gemeenten de mogelijkheid om wijken “met bijzondere grootstedelijke problematiek” op slot te gooien voor woningzoekenden met een laag inkomen.
zoeken naar een woning: in sommige gemeenten letterlijk een kansspel
Sinds de financiele verzelfstandiging in 1993 verkopen woningcorporaties huurwoningen. Daaraan lagen verschillende motieven ten grondslag. Soms was het argument dat de kernvoorraad groter was dan de doelgroep. Soms omdat het aandeel huur in een wijk te hoog was. Maar steeds vaker omdat de opbrengst uit de verkoop nodig is om de begroting sluitend te krijgen. Al dan niet na mislukte megaprojecten, zoals bij Woonbron (Rotterdam), Servatius (Maastricht) en Vestia (Rotterdam/Den Haag). Of ten gevolge van de verhuurderheffing van minister Blok, die jaarlijks een greep van €1,7 miljard in de beurs van de corporaties doet.
midden: gerenoveerde huurwoning, geflankeerd door twee niet-gerenoveerde verkochte huurwoningen (Zuiderzeewijk Lelystad)
Het verhaal van de Rotterdamse woningcorporatie Woonbron die een cruiseschip aankocht om het in het kader van de wijkaanpak te ontwikkelen tot een “icoon voor Rotterdam Zuid”. Waarna de kosten geen €6 miljoen, maar meer dan €200 miljoen bleken te bedragen. De SP, die van meet af aan scherpe kritiek had op deze nevenactiviteit, werd beschuldigd van stemmingmakerij. Tot minister Vogelaar aftrad en de volle omvang van de catastrofe duidelijk werd.
Leuke icoon voor de haven van Rotterdam. Betaald door de armste huurders van de havenstad.
In Nederland zijn eigenaren van appartementen verplicht om lid te worden van een vereniging van eigenaren (VvE). Dat is geregeld in Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek, titel appartementsrechten. Zo’n vereniging is bedoeld om zorg te dragen voor het beheer en onderhoud van gemeenschappelijke voorzieningen: het onderhoud van bv. dak, goten en hemelwaterafvoeren, de lift en de gemeenschappelijke verwarmingsinstallatie. Maar ook de schoonmaak van de gangen en trappenhuizen en het beheer van een parkeergarage kan tot de taken van een VvE behoren.
simpele check of een VvE fatsoenlijk functioneert: de VvE-meter
Eind jaren zestig kwam het kraken op als protestvorm tegen de leegstand van en speculatie met gebouwen, en tegen de lakse manier waarop sommige eigenaren (opvallend vaak: overheden) omgingen met erfgoed. Als reactie op een aantal rechterlijke uitspraken, die ontruiming van gekraakte gebouwen verboden bij het ontbreken van een concreet gebruiks- of verbouwingsplan, ontstond in de jaren 90 het gebruikscontract/beheercontract (“anti-kraak”). En een nieuwe loot aan de rechteloze-huurder-boom is de tijdelijke verhuur, nu de mogelijkheden door een aanpassing van de leegstandswet steeds verder zijn opgerekt.
filmhuis ’t Hoogt in Utrecht: door krakers gered van de sloop
