Beperkte inzet kernenergie ook in Nederland verantwoord

Eind jaren 70 heb ik meegelopen in een grote Belgisch-Nederlandse demonstratie tegen kernenergie bij Doel, vlak over de grens in Zeeuws-Vlaanderen. De demonstranten waren met name ongerust over drie risico’s: 1 het vrijkomen van radioactief materiaal door een ongeluk of sabotage. 2 het misbruik van het restproduct plutonium voor het maken van een kernbom. 3 een toekomstig afvalprobleem door de lange halfwaardetijd van het nucleaire afval. 45 jaar later denk ik inmiddels dat kernenergie een -beperkte- bijdrage kan leveren aan de oplossing van de klimaatopgave, terwijl de risico’s beperkt zijn en de voordelen redelijk opwegen tegen de nadelen. Hoe kwam ik tot dat nieuwe inzicht?

Allereerst: principieel tegen kernenergie ben ik nooit geweest. Zie bv. mijn artikel Kernenergie: hollen of stilstaan? (2008). Alle vormen van elektriciteitsproductie hebben nadelen, zelfs duurzame energiebronnen als zon en wind. Denk bijvoorbeeld aan het hoge ruimtegebruik van PV-zonnevelden en de horizonvervuiling bij windparken. Dat is ook geen reden om die bronnen categorisch af te serveren. De keuze voor de mix van elektriciteitsopwekking, de inrichting van het netwerk zou gebaseerd moeten zijn op een afweging van alle voor- en nadelen op het gebied van veiligheid, leveringszekerheid, betaalbaarheid, duurzaamheid, emissies en (rest)risico’s.

Dan de drie risico’s.

Ik schat de risico’s op een ongeluk , aanslag of sabotage niet veel anders in dan bij andere cruciale voorzieningen. Het melt-down risico dat bij oude kernreactoren zoals Borssele beheerst moest worden door menselijk ingrijpen is bij moderne reactorontwerpen opgelost. De recente Ukraine oorlog laat zien dat het risico van aanslagen op de infrastructuur (schakelstations, hoogspanningsnetten) veel groter is dan bij een aanval op een robuust uitgevoerde reactor.

Dan het mogelijke misbruik van restproduct plutonium voor de vervaardiging van een kernbom. Dat risico is er nog steeds, maar de afgelopen 40 jaar hebben ons geleerd dat naast de vier klassieke kernmachten landen als India, Pakistan, Israel en Noord-Korea ondanks alle non-proliferatie afspraken kernwapens ontwikkeld hebben. De strategie om af te zien van kerncentrales om de uitbreiding van het aantal landen met kernwapens tegen te houden lijkt daarom niet erg effectief.

Tenslotte het afvalprobleem. Het Nederlands nucleair afval wordt opgeslagen in een bovengrondse opslag in Borssele, de Covra. De opslag is ontworpen voor een levensduur van 100 jaar, daarna zou het kernafval verplaatst moeten worden naar een permanente ondergrondse opslag. De volumes zijn klein en er zijn een aantal technieken in een vergaand stadium van ontwikkeling om de halfwaardetijd van het afval te bekorten en het volume te verkleinen. Lijkt me geen doorslaggevend bezwaar meer. Meer lezen: zie bijvoorbeeld hier.

Een ander belangrijk thema in de discussie rond kernenergie is de economie. Voorstanders stellen dat kernenergie veel goedkoper is dan duurzaam, vooral “omdat het altijd beschikbaar is, in tegenstelling tot wind en zon”. Tegenstanders wijzen vooral op de tegenvallende bouwkosten bij Europese nieuwbouwprojecten in de afgelopen decennia, de kosten voor ontmanteling van oude centrales en de kosten van duizenden jaren afvalopslag.

Op dit punt deel ik de analyse van Thijs ten Brinck. In zijn blog Is (een duurzame energievoorziening zonder) kernenergie te duur? gaat hij in op de belangrijke factoren die de productiekosten en systeemkosten van kernenergie en de alternatieven beinvloeden. Met name die systeemkosten zijn zeer lastig te berekenen. Allereerst omdat je daarbij ook kosten en opbrengsten elders in de energieketen moet meenemen. De volgorde waarin je opties in de rekensom opneemt kan daarbij de uitkomst beinvloeden. Ook de factor tijd is een belangrijke variabele. Hoe lang gaat een investering mee, met welke inflatie en rente reken je? Bij investeringen die in de toekomst gedaan worden: hoeveel kostenverlaging door productontwikkeling houd je aan? Al met al zijn er weinig harde argumenten om kernenergie -of duurzame energie- per definitie als niet concurrerend te bestempelen.

Tenslotte nog een nadeel van kernenergie (en andere vormen van grootschalige elektriciteitsproductie via stoomturbines): een groot deel van de energie wordt niet omgezet in elektriciteit maar komt vrij in de vorm van restwarmte. Als je in Borssele twee nieuwe centrales bouwt met een elektrisch vermogen van 1500MW/stuk, zoals Rutte-III wil, komt er ter plekke 3000MW warmte beschikbaar. Als die centrales een benuttingsgraad van 80% hebben is dat gelijk aan 20% van de warmtevraag van woningen en gebouwen in Nederland. Zelfs als het lukt om 10% van de restwarmte af te zetten bij glastuinbouw en chemische industrie -dat vereist ook nog substantiële investeringen- gaat er straks een gigantische bak warmte de Westerschelde in. Niet erg duurzaam.

Voor kolen- en gascentrales is dit overigens niet anders. De beste manier om de restwarmte nuttiger in te zetten is: kleinere eenheden die beter gespreid zijn over het land, bij voorkeur in de nabijheid van stedelijke agglommeraties en grote industrieterreinen. Maar probeer maar eens 10 kerncentrales van 300MW te bouwen nabij Amsterdam (2x), Rotterdam (2x), Den Haag, Utrecht, Eindhoven, Nijmegen/Arnhem, Geleen/Sittard/Chemelot, Tilburg/Breda/Moerdijk en Eemshaven. Dat wordt lastig mensen. Per saldo lijken me 1x Borssele, Botlek (niet: Maasvlakte, te ver van Rotterdam) en Eemshaven de enige plekke waar je zonder al te veel inpassingsproblemen een kerncentrale kan bouwen, met nog een redelijke afzet van restwarmte. Voor de liefhebbers van kernenergie: zonne-energie en windenergie hebben dat nadeel niet.

Twee of drie kerncentrales zouden goed zijn voor 5-10% van de totale Nederlandse energiebehoefte. Dat lijkt me in het kader van noodzakelijke backupcapaciteit bij langdurig windstil- en donker weer een redelijk aandeel. Meer is niet nodig en ook onnodig duur, want de productiekosten van nucleaire stroom zijn veel hoger dan van wind- of zonnestroom. Het is volgens mij wel beter om de backupcapaciteit in te vullen met kernreactoren dan met gascentrales + CO2-opslag (zie dossier CCS). Zijn die kerncentrales risicoloos? Nee, maar als ze voldoen aan de criteria voor omgevingsveiligheid is de kans dat je sneuvelt door een nucleair incident kleiner dan eens in de 100.000 jaar. Een stuk kleiner dan de kans om in het verkeer om te komen. 

Linkse (ver)huurderheffing

De verhuurderheffing van VVD-minister Stef Blok: een belasting op goed gedrag. Deze in 2014 ingevoerde belasting, oplopend tot €1,8 miljard per jaar, werd alléén betaald voor huurwoningen onder de liberalisatiegrens. Vrije sector huur en eigenwoningsector betalen niets. Hij is in 2022 na jarenlange actie afgeschaft.

Maar vandaag opent in de Waschsalon Karl-Marx-Hof in Wenen een tentoonstelling over een linkse verhuurderheffing die 100 jaar geleden de massale bouw van betaalbare huurwoningen mogelijk maakte. Dat is andere kost.

museum Waschsalon is gevestigd in een voormalige wasserette in het mega-wooncomplex Karl Marx Hof, gebouwd tussen 1927-1930 van de opbrengsten van de verhuurderheffing. Het complex had nog veel collectieve voorzieningen, zoals het kinderdagverblijf op deze foto.
Lees verder “Linkse (ver)huurderheffing”

Te hoge huur: boete!

Ik heb er tijdens mijn kamerlidmaatschap ontelbaar vaak voor gepleit, lees bijvoorbeeld pak huisjesmelkers aan (2008). Maar eerst was het onwenselijk vanwege de vrijheid van contractrecht. Toen waren er allerlei technische bezwaren: “het strafbaar stellen van bovenwettelijke huren past niet in ons rechtsstelsel”. En natuurlijk kwam er in mijn 7,5 jaar kamerlidmaatschap zeven bewindspersonen van wonen voorbij, waarvan drie demissionair: zodra ze ingewerkt waren, waren ze alweer verdwenen. Minister Blok zei in 2014 een aantal verbeteringen toe, en schoot daar vervolgens niet mee op.

Lees verder “Te hoge huur: boete!”

Het Rebound-effect en de klimaataanpak

Je vervangt eerste generatie spaarlampen door LED-verlichting. Twee keer zo zuinig en gaat tien keer zo lang mee. Ga je nu tien keer zo weinig elektriciteit gebruiken voor verlichting? Het ontnuchterende antwoord op deze vraag is: nee. Bij de meeste huishoudens zal de energiebesparing véél kleiner zijn dan de -verwachte- factor tien. Ze laten de verlichting langer aanstaan, kopen meer verlichting -bv op dit moment de kerstverlichting- omdat het elektriciteitsverbruik per lamp zo laag is. Dat is een voorbeeld van het rebound-effect.

Het rebound-effect bij de Mini (met dank aan Carblogger )
Lees verder “Het Rebound-effect en de klimaataanpak”

Waddenwandelen

Wandelnet en NIVON ontwikkelden jaren terug streekpad Waddenwandelen, goed voor 275 kilometer uitwaaien op Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland, Schiermonnikoog en het Duitse Borkum. Op Borkum na liep ik ze allemaal en het zijn stuk voor stuk aanraders, in alle jaargetijden. Hier wat beelden van Schiermonnikoog in de late herfst.

Lees verder “Waddenwandelen”

Elektriciteitsproductie: concentreren of spreiden?

Bij een hoge concentratie van de elektriciteitsproductie moeten de eisen ten aanzien van de robuustheid van ons distributienetwerk worden aangescherpt. De gevolgen van ongelukken en sabotage kunnen ernstig zijn, omdat direct grote delen van Nederland zonder stroom komen te zitten. Om dat te voorkomen moet je héél veel extra hoogspanningskabels en aanleggen, grotendeels in de vorm van bovengrondse tracees. Peperduur en nog veel ontsierender voor het landschap dan wind op land. Het bezwaar dat EPZ, de eigenaar van kerncentrale Borssele, gisteren maakte tegen de aanleg van twee windparken op zee illustreert -onbedoeld- hetzelfde probleem.

grootschalige elektriciteitsproductie levert extra kwetsbaarheden in het distributienet op
Lees verder “Elektriciteitsproductie: concentreren of spreiden?”

Onderzoeksjournalistiek verdient beter

Ik was gisteren een van de geinterviewde personen in de uitzending van Zembla over geluidoverlast door windmolens. En hoewel ik in de uitzending de rol van Good Guy kreeg toebedeeld ben ik niet erg gelukkig met deze vorm van onderzoeksjournalistiek.

Lees verder “Onderzoeksjournalistiek verdient beter”

Energie in staatshanden: prima idee

Nu de energieprijzen door het dak gaan en energiebedrijven die opportunistisch inkochten door het ijs zakken is het logisch dat de privatisering van de Nederlandse energieproductie- en leveringsbedrijven nog eens tegen het licht gehouden wordt. Lilian Marijnissen pleit voor een (her)nationalisatie van de bedrijven die de afgelopen twee decennia door provincies en gemeenten in de uitverkoop werden gedaan. Is dat nostalgie of een reële optie? Volgens mij het laatste.

Lees verder “Energie in staatshanden: prima idee”

Laat je meerwaarde zien

(interview door Paul van Bodegraven in De Tuinliefhebber, ledenmagazine AVVN, 2022/3)

Hoe kijkt de gemeente – bestuur en ambtenaren – naar tuinverenigingen? Zoveel gemeenten (383), zoveel opvattingen en beelden. Wat kun je als vereniging doen om dat beeld positief te beïnvloeden? Een gesprek met Paulus Jansen, oud-wethouder ruimtelijke ordening, sport en recreatie van de gemeente Utrecht. “Het belangrijkste is dat je zichtbaar bent én blijft.”

foto: Paul van Bodegraven

Lees verder “Laat je meerwaarde zien”

Routenavigatie 2.0 kan veiligheid binnenwegen vergroten

In het verleden konden Rijkswaterstaat en lagere overheden het autoverkeer sturen via bewegwijzering. Een van de criteria daarbij was het beperken van verkeersoverlast voor omwonenden. Door de inburgering van de routenavigatiesystemen is de effectiviteit van sturing via bewegwijzering vrijwel verdampt. Maar met routenavigatie 2.0 kan daar wat aan gedaan worden!

Nu al voor veel weggebruikers: pure nostalgie
Lees verder “Routenavigatie 2.0 kan veiligheid binnenwegen vergroten”