Wandelen in je achtertuin

Ik woon in Utrecht-Lunetten, dus Houten en Culemborg liggen bij mij om de hoek. Bij een rondje op de racefiets heb ik ieder binnenweggetje in dat gebied al 100 keer gefietst. Maar te voet krijg je letterlijk een inkijkje in de binnenkant van dit poldergebied, dat vroeger een belangrijke schakel vormde in de Hollandse Waterlinie. Ik liep de NS wandeling van Houten Castellum naar Culemborg (17km).

de wandeling voert door een waterrijk gebied
De Schalkwijkse Wetering zorgt ervoor dat iedereen droge voeten houdt in de polder. Je kan kano’s huren in het nabijgelegen fort
Het Verdronken Bos
De kerktoren van Schalkwijk duikt bijna de hele wandeling op in je ooghoeken
Het inundatiekanaal werd vroeger gebruikt om het gebied onder water te zetten bij dreiging van oorlog
Het Werk aan de Korte Uitweg was samen met Fort Honswijk een schakel in de verdediging van de Noordelijke Lek oever. Nu is het een natuurkampeerterrein met horecavoorziening
In de zomer loopt de wandeling vanaf fort Honswijk door de uiterwaarden van de Lek. De Lekdijk zelf is in de weekends helaas vergeven van de motoren en cabrio’s
Het Liniepontje is een schakel in zowel de fiets- als de wandelroutes langs de Hollandse Waterlinie. Het pendelt ’s zomers op en neer tussen Fort Everdingen, Werk aan het Spoel en Werk aan de Groeneweg.
De spoordijk bij Culemborg. Het spoortraject Utrecht-Den Bosch kruist de Lek, Waal en Maas met schitterende uitzichten. Met 4 sprinters/uur vanuit Utrecht en 4/2 vanuit Den Bosch is deze NS-wandeling prima bereikbaar.

Voor degenen die wat minder ver willen lopen of méér tijd willen steken in het bekijken van het werelderfgoed van de Hollandse Waterlinie: je kan vanuit Culemborg ook een rondje lopen via het Werk aan het Spoel, Fort Everdingen, Fort Honswijk, Werk aan de Korte Uitweg, Lunet aan de Snel en Werk aan de Groeneweg. Check wel vooraf of het Liniepontje vaart, want dat heb je twee keer nodig nodig om de Lek over te steken.

Mooie & veilige fiets- en wandelroutes: onbetaalbaar

Ik ben net terug van 1500km fietsen (en 50km wandelen) langs de Bretonse kust (Velomaritime/ Eurovelo4, veloroute Littoral en wat verbindingsroutes door het binnenland). Een vakantiebesteding die ik iedereen kan aanraden, want fietsend en wandelend ervaar je het landschap oneindig veel beter dan vanuit de auto. En hoewel het bepaald niet droog bleef en de temperatuur maar niet tot zomerse hoogte wilde stijgen stond dat een mooie vakantie niet in de weg.

De veloroute Littoral kronkelt langs de zuid- en westkust van Bretagne

Omdat ik voorzitter ben van het Fietsplatform (in Nederland de landelijk beheerder van het Fietsknooppuntennetwerk en de LF-routes) kijk ik in het buitenland met extra belangstelling naar de problemen die onze zusterorganisaties daar tegenkomen bij het ontwikkelen van routes en de oplossingen (soms “oplossingen”) die bedacht worden voor die problemen. Veel van die problemen hebben te maken met onnadenkendheid en opportunisme van overheden in de omgang met de publieke ruimte: met name slecht ruimtelijk en mobiliteitsbeleid en de verkoop van gronden die achteraf cruciaal blijken bij de ontwikkeling van fiets- en wandelnetwerken. Maar ook als een route er al was geldt vaak het recht van de sterkste: bij de aanleg van die autoweg of dat bedrijventerrein komen de belangenbehartigers van fietser en wandelaar vaak pas in beeld als de kaarten al geschud zijn.

Eerst het goede nieuws: in Frankrijk is de afgelopen 25 jaar door regionale overheden -vaak met Europese subsidie- flink geïnvesteerd in verkeersvrije recreatieve fietsroutes die gebruik maken van jaagpaden langs kanaaltjes en voormalige spoortracées: de voies vertes. Frankrijk had natuurlijk al een groot netwerk van rustige binnenwegen, maar daar moet je vaak flink klimmen. De voies vertes mikken op de senioren of het gezin met kinderen die het wat rustiger aan willen doen en veel belang hechten aan een (verkeers)veilige route.

De fietsroute Velodyssee loopt in Bretagne voor bijna 100% over voies vertes, hier over het jaagpad langs het kanaal van Nantes naar Brest bij Josselin
de Veloroute Maritime maakt bij Lermeleu gebruik van het tracé van een oude lokaalspoorlijn, inclusief een aantal gerestaureerde viaducten

Het is dan wel zaak om de jaagpaden van oude kanalen en voormalige spoorlijnen in publiek bezit te houden en de route planologisch te beschermen. Of op zijn minst een recht van overpad te vestigen bij verkoop.

Omlopen langs de GR34 op het Ile de Groix wegens verkoop grond zonder regeling recht van overpad

Doe je dat niet dan zal de private partij die de grond koopt in no-time een hek of schutting plaatsen -of erger nog de route bebouwen – waarna de fietser en de wandelaar het nakijken hebben.

schitterende fietsroute langs het riviertje de Vire, ruw onderbroken na de verkoop van een voormalige watermolen. Fietsers moeten na een klim van 15% een kilometer omfietsen.

Kleine gemeenten in het landelijk gebied van Frankrijk hebben vaak niet de kennis en kracht om strategisch ruimtelijk beleid te voeren. Ze staan vaak ook onder druk van lokale bedrijven en particulieren die “iets willen”. Als dat je buurman is zeg je niet zo snel nee.

In Nederland werkt dat niet anders. Het is dus hard nodig dat Rijk en provincies wat meer kaders gaan stellen aan ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied. Liefst in samenhang met een duurzamer beleid op het gebied van landbouw, mobiliteit, waterveiligheid en toerisme/recreatie.

Zie ook:

Groen; onderschatte kwaliteitsfactor bij fietsroutes

Het nieuwe 30: buiten de stad

Bijdrage Nationaal Fietscongres: maak fietsen ook buiten de stad aantrekkelijker!

Groen: onderschatte kwaliteitsfactor bij fietsroutes

De afgelopen decennia is er veel energie gestoken in het veiliger, sneller en comfortabel maken van fietsroutes: brede, gescheiden paden, glad wegoppervlak, steeds vaker ook tunnels of bruggen om drukke wegen of spoorlijnen te kruisen. Dat is prima als je zo snel mogelijk van A naar B wil. Maar de meeste fietsers willen ook een beetje aangenaam van A naar B. Dan helpt een groene inbedding enorm.

Bomenrijen, houtwallen en heggen kunnen bij stevige wind voor luwte zorgen, bij zon voor schaduw en bij regen voor enige beschutting. Ze versterken ook het buiten-gevoel van de fietser. In bebouwd gebied kan een strook van 10 meter groen aan weerszijden van een fietsroute al een grote impuls geven aan de kwaliteit. Omgekeerd wordt een stenige route, zeker als die gebundeld is met een drukke autoroute, meestal ervaren als lawaaierig en stoffig: onaangenaam.

Hoogwaardige groene invulling van een 7 meter brede strook tussen een hoofdfietsroute en een geluidsscherm langs de drukste spoorlijn van Nederland (Utrecht Majella)

Een jaar of tien geleden werd bij een onderzoek vastgesteld dat utilitaire (“nuttige”) fietsers bereid waren 10-20% om te fietsen langs een aangenamer route naar hun bestemming. En voor recreatieve fietsers is een aangename route sowieso een harde voorwaarde om op de fiets te stappen.

Laten we eens wat voorbeelden bekijken. De gemeente Houten heeft in het verleden al veel aandacht besteed aan een groene inrichting van zijn fietsroutes in de bebouwde kom. De hoofdroutes zijn ook grotendeels vrijliggend, dus niet parallel aan een drukke verkeersweg.

Mooi ingepaste fietsroute (Smalspoor, Houten)

Afgelopen winter is er ook een beplantingsoffensief ingezet langs fietspaden buiten de bebouwde kom, zoals de Schalkwijkseweg, de Groeneweg en de Oud Wulfseweg. Soms tussen een (drukke) rijbaan en een fietspad, maar vaker gewoon om de vrijliggende fietsroute nog wat aantrekkelijker te maken. Dat soort visie zou je ook graag bij andere overheden wat vaker tegenkomen.

Overheden zouden niet alleen moeten investeren in nieuwe laanbeplanting, maar ook zuiniger zijn op bestaand groen. Langs vele wegen zijn in de loop van de jaren bomen gesneuveld bij ongelukken, voor het aanleggen van inritten of door preventief omzagen wegens gevaar voor omvallen. Daardoor hebben veel buitenwegen iets weg van een gebit waarin de nodige gaten gevallen zijn.

De laanbeplanting langs de Boven Slinge bij Aalten -in beheer bij het waterschap?- heeft in de loop van de jaren steeds meer averij opgelopen
Goed voorbeeld van een heg als natuurlijke afscheiding van een zandweg en een fietspad, hier langs de LF4 bij Haaksbergen

Wat mij betreft moet er daarom een herplantplicht worden ingevoerd voor overheden bij de kap van bomen. Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen moeten het goede voorbeeld geven bij het behoud van de schaarse natuur in ons land.

De grootste aanslagen op onze natuur worden echter gepleegd op privaat land: veel coulissenlandschappen zijn in de loop van de jaren aangetast of verdwenen door schaalvergroting in de landbouw. Daar kwamen monoculturen voor in de plaats. Slechts 3% van de agrarische gronden zijn in gebruik voor biologische landbouw. Daarmee scoort NL als een na slechtste van de West-Europese landen (Trouw, 7 mei 2021). Hierdoor is de biodiversiteit in stedelijk gebied tegenwoordig groter dan in agrarische landschappen.

Herstel van het maasheggen landschap in de omgeving van Boxmeer. Aan de Limburgse kant van de Maas en noordelijker in Brabant is dit coulissenlandschap zo goed als verdwenen.

Als onderdeel van het stikstofbeleid wil het kabinet het budget voor natuurontwikkeling verhogen. Dat is mooi voor Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en de Provinciale Landschappen. Maar nóg mooier zou het zijn als er een sluitende regeling komt voor het verduurzamen van onze landbouw. In Denemarken moeten boeren minstens 5% van hun grond gebruiken voor natuur: houtwallen, slootranden e.d. Dat lijkt me een simpele, goed te handhaven regel voor agrarische gronden.

Natuur is mooi, maar natte natuur is nog mooier. De meest unieke natuurgebieden van Nederland, zoals de Wadden en de Biesbosch, zijn onlosmakelijk met het water verbonden. Natuurontwikkeling in het kader van Ruimte voor de Rivier is het meest succesvolle natuurprogramma van de laatste decennia geweest. Groenblauwe natuur is ook zeer aantrekkelijk voor de fietser en wandelaar. Het Fietsplatform pleit er daarom voor om langs waterwegen aan één kant prioriteit te geven aan het langzaam verkeer, door het weren van doorgaand verkeer en grootschalige autobestemmingen.

Hoog water langs de Nederrijn bij Wageningen

Op 17 juni presenteert het Fietsplatform tijdens het Nationaal Fietscongres een integraal plan om fietsen buiten de bebouwde kom weer aantrekkelijker te maken. Het vergroenen van routes, natuurontwikkeling en een duurzamer landbouw zijn groene hoekstenen van het plan, dat daarnaast voorstellen doet op het terrein van ruimtelijke ordening, infrastructuur, openbaar vervoer, verkeersregels, toeristisch/recreatief beleid en handhaving.