Remi Poppe en Jan Marijnissen werden in 1994 de eerste Kamerleden voor de SP. Dat was het moment waarop veel mensen Remi voor de eerste keer leerden kennen. Maar in de Rijnmond was hij op dat moment al een fenomeen. Als oprichter van het Centraal Actiecomité Rijnmond en later van het Milieu Aktiecentrum Nederland bond hij vanaf eind jaren zestig de strijd aan met grote en kleine bedrijven die het niet zo nauw namen met de arbeidsomstandigheden, of hun afval illegaal dumpten in plaats van het fatsoenlijk te verwerken of verantwoord op te slaan. In het boek De Poppe methode (1993) deed Karel Glastra van Loon verslag over de 25 jaar die hij -toen al- streed voor de gezondheid van werknemers en omwonenden onder het motto ‘schoner produceren zullen we ze leren!’.
Prachtig interview met Ruut Veenhoven in de Volkskrant (2 september). Ik ben fan van Veenhoven sinds ik in 2007 een boekje met de tekst van zijn afscheidscollege toegestuurd kreeg. Inmiddels is hij 16 jaar met “pensioen”, maar werkt nog steeds 50 uur per week: “Ik maak geen grote reizen meer. Spannende tochten over hoge bergtoppen zitten er niet meer in, maar ik heb gemerkt dat lekker wetenschappen ook prima is. Dat brengt ook veel geluk”. Zo is het.
Veel aangename fiets- en wandelroutes lopen langs water. Het is dan onvermijdelijk dat je ook regelmatig dat water over moet. Dat is meestal geen straf. Een bloemlezing van wat ik dit jaar tegenkwam op een fietsvakantie in de Provence en de terugtocht naar huis via Rhone, Saône, Doubs en Rijn.
Als je een huis wil kopen kan je via de website van het Kadaster veel relevante informatie opvragen: wie de eigenaar is; de laatste verkoopprijs; wie gebruik mag maken van het pand; welke beperkingen er gelden voor het gebruik (bv. of een pand een monument is); of er erfpacht of erfdienstbaarheden rusten op het perceel; wat de oppervlakte is van het perceel. Ook hypotheekactes en splitsingsactes -van belang voor appartementeigenaren- beheert het Kadaster. Onwetendheid over bovengenoemde informatie kan ertoe leiden dat je een kat in de zak koopt. Vandaar dat op aandringen van de Tweede Kamer de transparantie van deze informatie recent nog verbeterd is.
Het Kadaster maakt sleutelinformatie over woningen tegen lage kosten transparant. BEHALVE als het om huurdersinformatie gaat.
Maar als je een woning wil huren vind je niets van dit alles. Terwijl je er alle belang bij hebt om bijvoorbeeld te weten of een woning de publiekrechtelijke bestemming sociale huur heeft, dan wel dat er in het verleden privaatrechtelijk bepalingen zijn vastgelegd die de huurverhoging in de toekomst begrenzen. Ook is bij woningen die niet voor de eerste keer verhuurd worden de hoogte van de oude huur een relevant gegeven. Ik vind het regelrecht discriminerend dat huurders en kopers door de Staat op dit punt ongelijk behandeld worden. Maar daar lijkt verandering in te komen, zij het dat het Rijk daarbij primair het efficiënter opereren van de Belastingdienst voor ogen heeft. Ik zou het belang van de huurder centraal willen stellen.
Ik ben zoals bekend een verklaard tegenstander van het concept flexwonen. Dat levert volgens mij geen bijdrage aan de oplossing van de woningnood, maar versterkt juist de negatieve spiraal in de volkshuisvesting. Minister De Jonge denkt daar anders over. Niet alleen maakte hij flexwonen tot een van de kernpunten van zijn beleid, hij investeerde ook nog eens €200 miljoen rijksmiddelen om 2000 flexwoningen “op voorraad” te laten bouwen, zodat de drempel voor gemeenten om ze neer te zetten nog lager zou worden. Een half jaar later staan er nog 1900 in de opslag. Hoe komt dat?
De Autoriteit Woningcorporaties is wettelijk belast met het toezicht op de woningcorporaties. Hij beschikt daartoe over een uitgebreide gereedschapskist. Alle corporaties moeten jaarlijks gegevens aanleveren die inzicht bieden in hun prestaties. De zwakke broeders kunnen onder verscherpt toezicht geplaatst worden. Biedt dat onvoldoende perspectief dan kan er de corporatie aansprakelijk gesteld worden, een extern toezichthouder of bewindvoerder worden aangesteld. De ultieme sanctie is het intrekken van de toelating: het opdoeken van de corporatie. Op dit moment wordt staan zeven corporaties onder verscherpt toezicht. Werkt dat een beetje? Bij Stadgenoot (Amsterdam) en Stichting Ouderenhuisvesting Rotterdam duurt het opvallend lang.
aanleiding voor het verscherpt toezicht op Stadgenoot was een fraude van een administratief medewerker van de corporatie die meer dan tien jaar lang geld achterover kon drukken zonder dat dit ontdekt werd.
Op de website van de AW is het actuele overzicht van corporaties onder verscherpt toezicht te zien. Het zijn er zeven, waarvan er direct twee in het oog springen: Stadgenoot en SOR. Allebei grote en grootstedelijke corporaties die al jarenlang extra in de gaten worden gehouden. Stadgenoot sinds maart 2020, de SOR zelfs sinds november 2014. Dat vind ik bijzonder: als er reden is voor verscherpt toezicht dient de oorzaak van het probleem -of de misstand- die de oorzaak is zo snel mogelijk worden weggenomen. Verscherpt toezicht betekent dat een corporatie minder vrijheid heeft om snel te handelen, ook als dat nodig is in het belang van zijn huurders.
Bij de start en de beeindiging van het verscherpt toezicht wordt een toelichtend bericht op de website van AW geplaatst. Bij Stadgenoot werd zo’n bericht op 30 maart 2020 geplaatst. Daarin werd aangekondigd dat de corporatie voor 1 juli 2020 een herstelplan moest indienen en dat het verscherpt toezicht zou worden beeindigd nadat het herstelplan tot tevredenheid was afgerond. Dat is nu drie jaar en vier maanden geleden. Voor SOR kon ik de startmelding niet terugvinden op de website van AW.
Zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Of daar in het geval van Stadgenoot en SOR sprake van is kan je als geinteresseerd buitenstaander volgen via de jaarlijkse toezichtbrief, onderdeel van het reguliere toezicht op alle corporaties. Ook die brieven worden gepubliceerd op de website van AW.
In de laatste toezichtsbrief van SOR dd 22 november 2022 wordt aangegeven dat het verscherpt toezicht in de komende periode nog wordt gecontinueerd: “De reden hiervoor is het niet voldoen aan de financiële ratio’s uit het gezamenlijk beoordelingskader van Aw en WSW. Dit wordt veroorzaakt door de omvangrijke, dure en langlopende leningenportefeuille van de SOR. U heeft de afgelopen jaren hard gewerkt aan het financieel herstel en u heeft hierbij goede voortgang geboekt. Op basis van de dPi 2021 voldoet de SOR, met uitzondering van de ICR van de DAEB-tak (voldoet in 2025), aan alle continuïteitsratio’s. De discontinuïteitsratio’s voldoen op basis van de dPi 2021 echter nog niet aan de normen uit het gezamenlijk beoordelingskader van Aw en WSW.” Conclusie: in financiële termen beweegt SOR in de goede richting. Blijft over de vraag wat 9 jaar bezuinigen voor effect gehad heeft op de kwaliteit van het bezit, de hoogte van de huur, de dienstverlening aan de huurders en de -noodzakelijke- nieuwbouw voor woningzoekende senioren met een laag inkomen in Rotterdam.
De laatst gepubliceerde toezichtsbrief van Stadgenoot dateert van 19 februari 2021. Daarin is de conclusie: “Ik continueer het verscherpt toezicht dat op 27 maart 2020 werd opgelegd. Daarnaast maak ik met u de volgende toezichtafspraken: In de loop van februari 2021 bespreek ik met elk van [zwart gemaakte passage]de voortgang van het herstelplan; In april 2021 bespreek ik met uw voltallige RvC de ontwikkelingen en de rol van de Raad daarbij; Ik doe nader onderzoek naar de voortgang van de verbetering van het risicomanagement; Ik doe nader onderzoek naar het risico uit verbindingen. Dit onderzoek vindt later dit jaar plaats.” Omdat de brief 2,5 jaar oud is heb ik bij de AW geinformeerd wat de reden is dat de brieven van februari 2022 en februari 2023 niet gepubliceerd zijn. Op die vraag kreeg ik nog geen antwoord. De aanleiding voor de ondertoezichtstelling -de fraude van een administratief medewerker die in september 2019 aan het licht kwam- ligt bijna vier jaar achter ons. Het is zorgwekkend dat een van de grootste woningcorporaties van Amsterdam na vier jaar zijn interne controle nog niet op orde heeft.
Samenvattend concludeer ik dat je de voortgang van het verscherpt toezicht -soms met veel moeite- via de documentenstroom van AW wel redelijk kan volgen. Wat ik mis is een actieve communicatie over de voortgang. In de laatste Staat van de corporatiesector 2022, die ook aan de Tweede Kamer gestuurd wordt, besteedt de AW 9 regels aan het verscherpt toezicht. Volstaan wordt met een opsomming van de corporaties onder verscherpt toezicht en de mutaties in het afgelopen jaar. Niets over de voortgang van het verbeterprogramma of de gevolgen voor de huurders. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het maatschappelijk debat over de zwakke broeders in corporatieland vrijwel is stilgevallen. Dat is op termijn vragen om moeilijkheden.
UPDATE 14 augustus
Naar aanleiding van mijn telefoontje heeft de AW de laatste toezichtbrief, die dateert van 8 maart 2023, online geplaatst. Je vind hem hier . Uit de brief blijkt dat het verscherpte toezicht ook komende tijd nog doorloopt. Weliswaar doet Stadgenoot zijn best om de aanbevelingen van AW op te volgen, maar dat heeft nog niet tot afdoende verbetering op het punt van risicomanagement geleid. De vele personele mutaties en de moeite om vacatures in te vullen spelen daarbij volgens AW een belangrijke rol. Ik blijf het zorgwekkend vinden dat het een van de grootste corporaties van Nederland méér dan drie jaar kost om zijn bedrijfsvoering-governance op orde te krijgen.
Op de website van Stadgenoot staat het Jaarverslag 2022 inmiddels ook online. Corporaties zijn verplicht om voor 1 juli hun jaarverslag te publiceren en ook kenbaar te maken aan hun stakeholders. Zo krijgen ook huurderorganisaties en gemeenteraadsleden inzicht in de prestaties.
Johan Conijn (Finance Ideas) gaf vorig jaar, in opdracht van minister Hugo de Jonge, een advies over de financiering van wooncoöperaties, dat weinig aandacht trok. Zijn conclusie is kraakhelder: zonder een grotere financiële overheidsbetrokkenheid in de vorm van zachte leningen, garanties en/of gronduitgifte/erfpacht tegen vriendelijke voorwaarden gaat deze eigendomsvorm geen grote vlucht nemen. De brief 29453-556 die de minister vervolgens in februari 2023 naar de Kamer stuurde laat zien dat het Rijk vooralsnog de hand op de knip houdt.
Op 23 mei 1873 werd in Utrecht schaakbond KNSB opgericht. Afgelopen woensdag vierde de oudste schaakbond ter wereld zijn 150-jarig bestaan met een groot evenement in het Spoorwegmuseum: HERSENGYM. Schaken blijkt behalve een leuk tijdverdrijf ook een manier om kinderen spelenderwijs te leren rekenen en strategisch te denken. En natuurlijk omgaan met tegenslag en verlies. Meer dan 1000 kinderen deden mee.
In 2018 plaatste Cobouw een interview met twee oud-medewerkers van een isolatiebedrijf: ‘We werden ziek van PUR’. Reactie van het bedrijf: ‘Heksenjacht op PUR is pure oplichterij’
PUR is een populair isolatiemateriaal in de bouw. PUR-ren is zelfs een werkwoord geworden om het dichtschuimen van openstaande naden tussen bouwdelen te omschrijven. Maar bij de reactie tussen de isocyanaten en polyolen komen ook gevaarlijke stoffen vrij. Daar moet je in besloten ruimten, zoals kruipruimten, heel erg mee uitkijken. Allereerst voor de medewerkers van de isolatiebedrijven die dag in dag uit met deze materialen werken. En als die ondeskundig werken ontstaan er ook risico’s voor de bewoners. Ik pleitte er in 2012 voor om de controle op het ter plekke isoleren met PUR-schuim te verbeteren, en niet alleen te vertrouwen op vrijwillige kwaliteitssystemen, zoals certificering. Dat gaat nu gebeuren!
Een dezer dagen komt de initiatiefwet Nijboer (PvdA)-Grinwis (CU) in stemming, die een groot deel van de Wet doorstroming huurmarkt 2015 terugdraait. Dat wetsvoorstel kwam uit de koker van de VVD-er Stef Blok. Het had beter de titel Wet afbraak huurbescherming 2015 kunnen krijgen, want Blok zette de deur open voor een explosieve groei van het aandeel tijdelijke huurcontracten die juist de zwakke groepen op de woningmarkt zou treffen. Hoe kwam dat wetsvoorstel tot stand?
Paulus Jansen 