[column voor http://www.tlokb.nl d.d. 5nov2026]

Op 10 november houdt de Eerste Kamer een deskundigenbijeenkomst over de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen, met als centrale vragen: ‘Hoe loopt het?’ en ‘Ziet U verbeterpotentieel?’. Ik voer daar namens TloKB het woord. Mijn antwoord op vraag 1 is: ‘Heel aardig’. En op vraag 2: ‘Volop en laten we tempo maken bij het doorvoeren van die verbeteringen’. Ons Position Paper voor de bijeenkomst vind je elders op deze website. Hier wil ik het hebben over het rapport ‘Evaluatie Wet kwaliteitsborging; ervaringsfeiten van twee jaar Wkb’ van het EIB, in opdracht van de waarborgfondsen Woningborg en SWK. Belanghebbende partijen, wat je terugziet in de conclusies.
Ik ben niet onder de indruk van de onderzoeksopzet van EIB, zeker gezien de absoluutheid waarmee bepaalde conclusies gepresenteerd worden. Het is in essentie gebaseerd op 40 interviews met vertegenwoordigers van gemeenten, bouwbedrijven, instrumentaanbieders, kwaliteitsborgers en ‘overige organisaties’. Dat zijn er meer dan bij de jaarlijkse monitor van Arcadis en aan de spreiding is veel aandacht besteed. Mooi, maar de “ervaringsfeiten” blijven in gewoon Nederlands: 40 meningen. Daarover zei Marcus Aurelius al: “Alles wat we horen is een mening, geen feit; alles wat we zien is een perspectief, niet de waarheid.”
Wanneer en hoe uitgebreid de auteurs met de 40 geïnterviewden gesproken hebben, wordt niet toegelicht, evenmin of het concept, de toegeschreven opvattingen en de daaruit getrokken conclusies zijn voorgelegd aan betrokkenen. Bij TloKB betrof het een videocall van een uur. Er was bij ons geen sprake van terugkoppeling van het concept. Was dat wel gebeurd dan hadden we erop gewezen dat het aantal acties in het kader van onze handhavingsladder tot op heden 6 bedraagt, 1 in 2024, 1 in 2025 en 4 in 2026. Dus niet 1. Dat is best veel wanneer je bedenkt dat onze wettelijke bevoegdheid om sancties op te leggen zich op dit moment beperkt tot 6 (zes) instrumentaanbieders. Voorbeelden uit interviews lopen in de tijd altijd achter op de werkelijkheid. Als die werkelijkheid zich nog geen 2,5 jaar aan het ontwikkelen is evenals het lerend vermogen van alle betrokken partijen zijn veel van die “ervaringsfeiten” inmiddels achterhaald.
Een voorbeeld daarvan is de kruistocht van EIB tegen BKapp, een van de zes toegelaten instrumenten én het instrument waarvoor twee recent geschorste kwaliteitsborgers waren toegelaten. Woningborg en SWK zijn de geestelijk vader van de concurrerende instrumenten WKI en VKB. EIB stelt in zijn rapport letterlijk over BKapp: “Hierdoor focust het borgingsplan van dit instrument op veel voorkomende, maar minder kritieke risico’s. Hierdoor kunnen essentiële risico’s met hoge gevolgschade buiten beeld blijven.” TloKB ging vanaf de eerste nalevingsinspectie in juni 2024 in gesprek met de instrumentaanbieder over geconstateerde kwetsbaarheden, dat heeft geleid tot een verbeterplan en uiteindelijk tot een nieuwe release van het instrument, toegelaten in april 2026 waarbij de geconstateerde kwetsbaarheden zijn opgelost. De naleving moet nog blijken. Ook bij andere instrumenten constateerde TloKB afgelopen jaren onvolkomenheden, waarvoor nog verbetertrajecten lopen. Kortom: dit deel van het EIB-rapport heeft wat mij betreft een hoog ‘Wij van WC-eend’ gehalte.
Dat gezegd hebbend, komen veel van de conclusies die EIB trekt overeen met die van de TloKB, al zijn wij wat voorzichtiger in de absoluutheid in dit stadium:
- Kwaliteitsborgers voeren gemiddeld meer bouwplaatsinspecties uit dan gemeenten;
- Het grootste deel van de geconstateerde afwijkingen wordt gevonden bij kleine aannemers; het is wel bijzonder dat EIB vervolgens suggereert om bij kleine projecten -vaak gebouwd door kleine aannemers- de lat vanuit kostenoverwegingen lager te leggen;
- Het minimale opleidings- en ervaringsniveau van kwaliteitsborgers ligt hoger dan bij gemeenten (mijn kanttekening: het toezicht op de naleving moet nog ingeregeld worden);
De kosten van het toezicht zijn sterk afhankelijk van de schaalgrootte, voor grote projecten tot €1500 lager dan in het oude stelsel, bij één woning juist €7500 hoger. Mijn kanttekening: in het oude stelsel was er sprake van kruissubsidie van grote naar kleine projecten, de 100 betaalbare huur- en koopwoningen subsidieerden de vrijstaande villa; in de nieuwe situatie betaalt de opdrachtgever de échte kostprijs.Dan nog een positief kritiekpunt: de EIB pleit ervoor dat TloKB transparanter wordt over zijn criteria bij inspecties en kritiek ter harte neemt. Daar ben ik het van harte mee eens. Het liefst zijn alle inspecties openbaar. Maar of de borgingsector daar al klaar voor is? We hebben in de afgelopen 2,5 jaar ook al flinke vooruitgang geboekt in het uniformeren van werkprocessen bij inspecties en rapportages, mede op basis van kritiek van de onder toezicht staande partijen. Daardoor is bijvoorbeeld het aantal mensenuren/kwaliteitsinspecties gedaald van 58 naar 46, terwijl de kwaliteit verbeterd is.
Zo ben ik aan het eind van deze column toch wat milder gestemd over het EIB onderzoek.