(aangevuld 14 augustus 2023)
De Autoriteit Woningcorporaties is wettelijk belast met het toezicht op de woningcorporaties. Hij beschikt daartoe over een uitgebreide gereedschapskist. Alle corporaties moeten jaarlijks gegevens aanleveren die inzicht bieden in hun prestaties. De zwakke broeders kunnen onder verscherpt toezicht geplaatst worden. Biedt dat onvoldoende perspectief dan kan er de corporatie aansprakelijk gesteld worden, een extern toezichthouder of bewindvoerder worden aangesteld. De ultieme sanctie is het intrekken van de toelating: het opdoeken van de corporatie. Op dit moment wordt staan zeven corporaties onder verscherpt toezicht. Werkt dat een beetje? Bij Stadgenoot (Amsterdam) en Stichting Ouderenhuisvesting Rotterdam duurt het opvallend lang.
Op de website van de AW is het actuele overzicht van corporaties onder verscherpt toezicht te zien. Het zijn er zeven, waarvan er direct twee in het oog springen: Stadgenoot en SOR. Allebei grote en grootstedelijke corporaties die al jarenlang extra in de gaten worden gehouden. Stadgenoot sinds maart 2020, de SOR zelfs sinds november 2014. Dat vind ik bijzonder: als er reden is voor verscherpt toezicht dient de oorzaak van het probleem -of de misstand- die de oorzaak is zo snel mogelijk worden weggenomen. Verscherpt toezicht betekent dat een corporatie minder vrijheid heeft om snel te handelen, ook als dat nodig is in het belang van zijn huurders.
Bij de start en de beeindiging van het verscherpt toezicht wordt een toelichtend bericht op de website van AW geplaatst. Bij Stadgenoot werd zo’n bericht op 30 maart 2020 geplaatst. Daarin werd aangekondigd dat de corporatie voor 1 juli 2020 een herstelplan moest indienen en dat het verscherpt toezicht zou worden beeindigd nadat het herstelplan tot tevredenheid was afgerond. Dat is nu drie jaar en vier maanden geleden. Voor SOR kon ik de startmelding niet terugvinden op de website van AW.
Zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Of daar in het geval van Stadgenoot en SOR sprake van is kan je als geinteresseerd buitenstaander volgen via de jaarlijkse toezichtbrief, onderdeel van het reguliere toezicht op alle corporaties. Ook die brieven worden gepubliceerd op de website van AW.
In de laatste toezichtsbrief van SOR dd 22 november 2022 wordt aangegeven dat het verscherpt toezicht in de komende periode nog wordt gecontinueerd: “De reden hiervoor is het niet voldoen aan de financiële ratio’s uit het gezamenlijk beoordelingskader van Aw en WSW. Dit wordt veroorzaakt door de omvangrijke, dure en langlopende leningenportefeuille van de SOR. U heeft de afgelopen jaren hard gewerkt aan het financieel herstel en u heeft hierbij goede voortgang geboekt. Op basis van de dPi 2021 voldoet de SOR, met uitzondering van de ICR van de DAEB-tak (voldoet in 2025), aan alle continuïteitsratio’s. De discontinuïteitsratio’s voldoen op basis van de dPi 2021 echter nog niet aan de normen uit het gezamenlijk beoordelingskader van Aw en WSW.” Conclusie: in financiële termen beweegt SOR in de goede richting. Blijft over de vraag wat 9 jaar bezuinigen voor effect gehad heeft op de kwaliteit van het bezit, de hoogte van de huur, de dienstverlening aan de huurders en de -noodzakelijke- nieuwbouw voor woningzoekende senioren met een laag inkomen in Rotterdam.
De laatst gepubliceerde toezichtsbrief van Stadgenoot dateert van 19 februari 2021. Daarin is de conclusie: “Ik continueer het verscherpt toezicht dat op 27 maart 2020 werd opgelegd. Daarnaast maak ik met u de volgende toezichtafspraken: In de loop van februari 2021 bespreek ik met elk van [zwart gemaakte passage]de voortgang van het herstelplan; In april 2021 bespreek ik met uw voltallige RvC de ontwikkelingen en de rol van de Raad daarbij; Ik doe nader onderzoek naar de voortgang van de verbetering van het risicomanagement; Ik doe nader onderzoek naar het risico uit verbindingen. Dit onderzoek vindt later dit jaar plaats.” Omdat de brief 2,5 jaar oud is heb ik bij de AW geinformeerd wat de reden is dat de brieven van februari 2022 en februari 2023 niet gepubliceerd zijn. Op die vraag kreeg ik nog geen antwoord. De aanleiding voor de ondertoezichtstelling -de fraude van een administratief medewerker die in september 2019 aan het licht kwam- ligt bijna vier jaar achter ons. Het is zorgwekkend dat een van de grootste woningcorporaties van Amsterdam na vier jaar zijn interne controle nog niet op orde heeft.
Samenvattend concludeer ik dat je de voortgang van het verscherpt toezicht -soms met veel moeite- via de documentenstroom van AW wel redelijk kan volgen. Wat ik mis is een actieve communicatie over de voortgang. In de laatste Staat van de corporatiesector 2022, die ook aan de Tweede Kamer gestuurd wordt, besteedt de AW 9 regels aan het verscherpt toezicht. Volstaan wordt met een opsomming van de corporaties onder verscherpt toezicht en de mutaties in het afgelopen jaar. Niets over de voortgang van het verbeterprogramma of de gevolgen voor de huurders. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het maatschappelijk debat over de zwakke broeders in corporatieland vrijwel is stilgevallen. Dat is op termijn vragen om moeilijkheden.
UPDATE 14 augustus
Naar aanleiding van mijn telefoontje heeft de AW de laatste toezichtbrief, die dateert van 8 maart 2023, online geplaatst. Je vind hem hier . Uit de brief blijkt dat het verscherpte toezicht ook komende tijd nog doorloopt. Weliswaar doet Stadgenoot zijn best om de aanbevelingen van AW op te volgen, maar dat heeft nog niet tot afdoende verbetering op het punt van risicomanagement geleid. De vele personele mutaties en de moeite om vacatures in te vullen spelen daarbij volgens AW een belangrijke rol. Ik blijf het zorgwekkend vinden dat het een van de grootste corporaties van Nederland méér dan drie jaar kost om zijn bedrijfsvoering-governance op orde te krijgen.
Op de website van Stadgenoot staat het Jaarverslag 2022 inmiddels ook online. Corporaties zijn verplicht om voor 1 juli hun jaarverslag te publiceren en ook kenbaar te maken aan hun stakeholders. Zo krijgen ook huurderorganisaties en gemeenteraadsleden inzicht in de prestaties.
Paulus Jansen 