Eerst was er de woningnood. Die hebben alleen woningzoekenden met een modaal of lager inkomen, als ze op zoek zijn naar een huis in regio’s met een overspannen woningmarkt. Als er een groot tekort is aan woningen is het extra wrang als er huizen – en andere bewoonbare gebouwen- leegstaan terwijl er aan de andere kant mensen géén woonruimte hebben.
Kraken is veertig jaar geleden ontstaan als actievorm tegen die combinatie van woningnood en leegstand, maar ook wel als actiemiddel tegen de dreigende sloop van monumentale gebouwen. Een deel van die leegstand wordt veroorzaakt door speculanten, maar ook in de sociale huursector is de leegstand in tien jaar tijd verdrievoudigd, doordat steeds meer woningen in afwachting van sloop of verkoop leegstaan.
Er wordt ook gekraakt door mensen die voor zichzelf willen voorzien in gratis woon- of werkruimte. Te vaak gaat dat gepaard met geweld, overlast of andere vormen van asociaal gedrag. De SP is tegen voorkruipen en tegen asociaal gedrag en vindt het dus prima als aso’s worden aangepakt.
Het CDA, VVD en de Christenunie willen in hun initiatiefvoorstel kraken strafbaar stellen. Tegelijkertijd zeggen ze de leegstand te willen aanpakken. Dat laatste is een stap vooruit. Er wordt immers eindelijk een verband gelegd tussen oorzaak en gevolg.
De concrete invulling van dit mooie uitgangspunt is echter behoorlijk mager. Een meldingsplicht na een half jaar, vervolgens een overlegplicht met de gemeente en na een jaar de mogelijkheid voor de gemeente om een gebruiker voor te dragen. En als ultieme remedie een boete van €7.500 als je je daar allemaal niets aan gelegen laat liggen. Het is aannemelijk dat de èchte huisjesmelkers niet bijster onder de indruk zullen zijn van deze sancties. Daarvoor zijn middelen nodig die meer pijn doen, bijvoorbeeld een leegstandsheffing of het niet langer fiscaal aftrekbaar maken van de kosten van leegstand.
De overheid zou zich het lot moeten aantrekken van woningzoekenden en starters op de woningmarkt, door te zorgen dat er méér betaalbare woningen gebouwd worden, minder gesloopt wordt waar dat niet nodig is en onnodige leegstand voorkomen wordt. De afgelopen 25 jaar is precies het omgekeerde gebeurd: de goedkope leningen aan woningcorporaties zijn beeindigd, het aandeel sociale huur is gedaald van 70 naar 25% en de woningbouw wordt vooral aan de markt overgelaten. De VVD en het CDA zijn de hoofdverantwoordelijken voor de afbraak van de sociale huisvesting in deze periode.
Bij de behandeling van de initiatiefwet van Jan ten Hoopen zal ik met voorstellen komen voor het aanscherpen van de aanpak van woningnood en leegstand. Dan pak je het probleem bij de wortel aan, in plaats van aan symptoombestrijding te doen.
Paulus Jansen 