Grondpolitiek is sinds de val van het kabinet Den Uyl een taboe in Den Haag. Ook mijn eigen pogingen om hierin verandering te brengen sneuvelden op een betonnen muur van VVD, CDA en D66. Zie bv. De woningmarkt is geen automarkt (2008). Thomas Bollen doet in de NRC van vandaag (Verlos ons van dit potje Monopoly) een verdienstelijke nieuwe poging, door D66, VVD en CDA te herinneren aan hun recente verkiezingsbeloften om grondspeculatie aan te pakken. Beloften die bij de formatieonderhandelingen in de prullenbak belandden.
Louter door bestemmingswijziging van agrarisch naar bouwgrond explodeert de waarde, zonder enige inspanning van de eigenaar. Dat verklaart de bereidheid van beleggers/speculanten met diepe zakken om grond te kopen op allerlei plekken waar in de verre toekomst mogelijk gebouwd gaat worden. Al die tijd verpachten ze de grond aan een boer, wat al enig rendement voor de gedane investering oplevert. Maar de kassa gaat pas echt rinkelen als de overheid de bestemming wijzigt. Dat gebeurde bijvoorbeeld in 2024 in de polder Rijnenburg bij Utrecht, toen D66 zijn verzet tegen de bouw opgaf na een keiharde lobby van de grondbeleggers, in het parlement gesteund door VVD en CDA.
D66 schreef in Wonen voor mensen; doorbraken om de woningmarkt weer te laten werken voor mensen (Rob Jetten/Hans Vijlbrief, 22 april 2025) vóór de verkiezingen: “De grondprijzen exploderen en wij blijven betalen”. De belastingbetaler was de “pinautomaat van de grondbezitter”. Sterke analyse Rob.
De VVD schreef in haar Visie op Wonen; kiezen voor betaalbare koopwoningen voor werkend Nederland (Peter de Groot, juli 2025): “Het is zaak om gronden betaalbaar te houden door grondspeculatie tegen te gaan”. Ik had er overheen gelezen, maar dit suggereert toch voortschrijdend inzicht bij de liberalen.
Het CDA beloofde in zijn verkiezingsprogramma Bouwen op vertrouwen (25 augustus 2025, p.35): “We maken meer grondposities mogelijkvoor gemeenten, op basis van een afwegingskader. Het Rijk ondersteunt met een grondfaciliteit of Nationale Grondbank. Er moet ruimte komen in het gemeentelijk grondbeleid om sociale grondprijzen te kunnen rekenen. Met de planbatenheffing (het spiegelbeeld van planschade, PJ) kunnen winsten vanwege gestegen waarden van grond gericht worden ingezet in gebiedsontwikkeling”.
Particulier grondbezit heeft uiterst negatieve maatschappelijke effecten, met name in een dichtbevolkt land. Het maakt niet alleen woningen onbetaalbaar maar ook ecologisch verantwoorde landbouw, natuurontwikkeling, non-profit openluchtrecreatie en andere functies met weinig koopkracht maar groot maatschappelijk belang. Het is dan ook schrijnend dat de overheid zijn grip op grond de afgelopen 50 jaar structureel verkleind heeft: door het privatiseren van publieke grond, zoals in Flevoland. Door het opdoeken van erfpacht in de grote steden. En door het afbouwen van actief grondbeleid.
De coalitiepartijen beloofden voor de verkiezingen die koers te wijzigen. Het wordt tijd dat ze ook gaan leveren.
meer lezen: dossier grondbeleid
Paulus Jansen 