Vanaf 2008 schreef ik regelmatig over mijn pogingen om het risico van koolmonoxidevergiftiging terug te dringen. CO-vergiftiging ontstaat vooral door problemen met gasverbrandingstoestellen: CV-ketels, geisers, gaskachels. Maar ook bij brand en calamiteiten bij industriële processen komen regelmatig mensen door CO-vergiftiging om het leven. Zeventien jaar later is er wat vooruitgang geboekt, maar ben ik er -als bestuurslid van de Toelatingsorganisatie kwaliteitsborging Bouw– nog steeds mee bezig.
Een belangrijke stimulans voor het veiligheidsbesef was het onderzoek Koolmonoxide: onderschat en onbegrepen gevaar (2015) van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. De belangrijkste conclusies van de OvV destijds waren:
- jaarlijks vallen er 5-10 doden en honderden gewonden door koolmonoxidevergiftiging;
- meest voorkomende oorzaken: slecht functionerende en slecht afgestelde gasverbrandingstoestellen, problemen met de luchttoevoer of rookgasafvoer;
- gasverbrandingsinstallaties zijn niet failsafe en foolproof;
- “Erkend installateur” is geen garantie voor een veilige installatie;
- er is te weinig oog voor de samenhang tussen installatie en gebouw;
- Nederland loopt achter bij de buurlanden: geen ongevalsregistratie, geen keuringen, geen verplichte erkenning van installateurs en geen toezicht;
- Koolmonoxidemelders zijn een effectief hulpmiddel, maar niet 100% betrouwbaar.
Complicerende factor is dat de regelgeving over apparatuur tegenwoordig op Europees niveau geregeld is. De OvV deed de aanbeveling om Europese eisen te stellen aan koolmonoxidemeters en failsafe verbrandingstoestellen.
Hoe staan we er voor in 2026?
Sinds april 2023 moeten installateurs die werken met gasverbrandingstoestellen gecertificeerd zijn. Bij onderhoud mag je alleen nog een gecerticifeerd installateur inschakelen. De installateurs worden steekproefgewijs gecontroleerd. De TloKB houdt daar toezicht op. Ze zijn ook verplicht om gevaarlijke situaties die ze tegenkomen te melden, zodat er meer kennis wordt opgebouwd over de belangrijkste oorzaken.
Koolmonoxidemelders zijn in Nederland niet verplicht. Een verbetering is dat sinds 1 juli 2022 rookmelders verplicht zijn op iedere verdieping van huurwoningen. Daarmee wordt een beperkt deel van het CO-risico (namelijk bij brand) afgedekt. De Europese Unie heeft kwaliteitseisen gesteld aan CO-meters in de EN 50291 (2018). Ook zijn de eisen aan het failsafe functioneren van gasverbrandingstoestellen aangescherpt in de Verordening (EU) 2016/426
TloKB rapporteert jaarlijks in maart over de relevante ontwikkelingen op het gebied van CO-veiligheid van gasverbrandingstoestellen. Het laatste jaarverslag over 2024 vind je hier. Het gaat prima met de groei van het aandeel gecertificeerde installatiebedrijven. Er wordt ook voortgang geboekt met het verbeteren van de incidentregistratie: een belangrijke basis om risico’s structureel te verkleinen. Belangrijkste knelpunt dat resteert is het grote aantal gasverbrandingstoestellen dat niet periodiek (preventief) onderhouden wordt. Er is geen wettelijke onderhoudsplicht -ook niet voor verhuurders- en je hebt er weinig aan dat vrijwel alle installateurs gecertificeerd zijn als er geen onderhoud gepleegd wordt. TloKB is dan ook voorstander van de invoering van een APK. Een ander knelpunt is dat bij kleine verbouwingen de aannemer met regelmaat zelf wijzigingen doorvoert aan de luchttoevoer of rookgasafvoer, omdat hij het inschakelen van een installateur te duur vindt. Dat is verboden, maar gebeurt toch. Daarmee kom ik op het laatste knelpunt. De gemeenten, die het bevoegd gezag zijn voor handhaving bij het overtreden van wettelijke bepalingen, hebben geen extra middelen gekregen voor die taak. Niet slim: geloofwaardige handhaving is het sluitstuk van alle wetgeving.
Al met al bespeur ik sinds 2008 een mooie vooruitgang in het terugdringen van dit veiligheidsrisico. Het blijft zaak om wel alert te blijven op nieuwe risico’s. Bijvoorbeeld door het groeiende aandeel hybride verwarmingsinstallaties, waarbij de CV-ketel veel minder draaiuren maakt. Omdat er nog weinig combi-onderhoudscontracten worden aangeboden zullen veel woningeigenaren de neiging krijgen om te gaan beknibbelen op het CV-onderhoud.
Paulus Jansen 