Laat ik maar met de deur in huis vallen: 25 jaar was ik tegen betaald parkeren in woonbuurten. Inmiddels ben ik voor, zowel vanwege principiële als praktische argumenten. Sterker nog: ik denk dat er heel wat voor te zeggen is om in heel Nederland betaald parkeren in te voeren. Met een uniform systeem, een tarievenstructuur die gebaseerd is op de kenmerken van een gebied, centrale inning en handhaving. De netto-opbrengst zou ten goede moeten komen aan de gemeenten. Hieronder lees je het waarom van mijn voortschrijdend inzicht.
De auto is een buitengewoon handig vervoermiddel voor de gebruiker. Voor bijna alle verplaatsingen tussen de tien en vijfhonderd kilometer is de-deur-tot-deur-reistijd korter dan met het openbaar vervoer. Heb je een herkomst of bestemming buiten een (grote) stadscentrum, dan is de reistijd vaak een factor twee korter. Ben je met zijn tweeën of meer, dan zijn de -variabele- reiskosten met de auto ook lager dan bij gebruik van de trein, zélfs al gebruik je een kortingkaart. Dat de werkelijke autokosten veel hoger zijn vanwege afschrijving, verzekering, stalling en dergelijke realiseert bijna niemand zich. En de 1,35 miljoen zakelijke leaserijders (ultimo 2023; bron: VNA) maken zich al helemaal niet druk over de kosten van de baas.
Vanuit de gebruiker gezien zijn er dus heel wat redenen om de auto te pakken. Er staan in NL per januari 2024 maar liefst 9,1 miljoen personenauto’s op kenteken. Daarnaast 148.000 zware vrachtvoertuigen (volgens de definitie van CBS) en 915.000 bestelauto’s. Het marktaandeel vervoer over de weg is ten opzichte van spoor en water gegroeid, met name door de mondiale schaalvergroting in de distributie en de opkomst/wildgroei van megahallen voor Albert Heijn & co.
De keerzijde van de medaille vormen de negatieve maatschappelijke effecten van autobezit en -gebruik: het ruimtegebruik, de onveiligheid in de woonomgeving, uitstoot van fijnstof en geluid. Ook de versnippering van de ruimte door de aanleg en verzwaring van autoinfrastructuur zorgt ervoor dat in het dichtbevolkte Nederland niemand zich nog kan onttrekken aan deze effecten.
Die effecten zijn buitengewoon negatief. Niet alleen in stedelijk gebied, maar misschien nog wel méér daarbuiten. In het landelijk gebied zorgen al die auto’s ervoor dat de supermarkt, de dorpsschool en de lokale buslijn sneuvelen. En dat het leuke binnenweggetje van 3m breed inmiddels 4,5m breed is, waardoor de lol voor de rustzoeker er ook wel af is. In het basisonderwijs wordt druk gestudeerd op mogelijkheden om de verkeersveiligheid rond scholen te verbeteren. Omdat ouders hun kinderen met de auto bij school afzetten onderweg naar hun werk. Te voet of per fiets naar school is immers te gevaarlijk.
Die vicueuze circel moet doorbroken worden. En betaald parkeren is een onderdeel van de oplossing. Die voldoet aan het principe: de vervuiler betaalt. Nu is het juist de niet-vervuiler die betaalt. Moeten we daarom afstand doen van onze heilige koe. Nee: ook ik heb een auto (een Toyota Yaris Hybrid) voor de deur staan. Maar het zou al een boel helpen als we die tweede auto van de hand doen, de auto wat minder vaak zouden gebruiken om te shoppen of voor de fun. Betaald parkeren zorgt ook voor betere benutting van bestaande en nieuwe parkeerplaatsen. Bijvoorbeeld voor werken, wonen én shoppen. Nu heeft iedere functie zijn eigen parkeerplaats, dat slurpt ruimte.
Natuurlijk zorgt betaald parkeren voor weerstand en frustratie, zeker als de tarieven over de top zijn. Ik kon laatst 35 euro aftikken toen ik de auto pakte om op te passen bij een van de kleinkinderen, omdat het hoosde en ik een groot verjaardagskado moest afleveren. Dat was tegen het sociale tarief van de gemeente Utrecht, dat bewoners beperkt mogen inzetten bij bezoek van de thuiszorg, de loodgieter of kennissen. De stoom kwam uit mijn oren. Die frustratie zet politici onder druk om er niet aan te beginnen, of betaald parkeren zelfs af te schaffen. Over hoe dat uitpakte berichtte Trouw op 16 februari 2024: Deurne schafte betaald parkeren af en dat pakt nu verkeerd uit; het is hier net het wilde westen .
Is betaald parkeren de enige manier om de negatieve welzijnseffecten van de auto te beperken? Zeker niet, daarover een andere keer meer.
Cijfers over autobezit en gebruik: Atlas van de auto, Kennisinstituur voor Mobiliteitsbeleid, 2024 (gratis te downloaden)
Paulus Jansen 