Inbreng SP bij debat netbeheer/fusie NUON-Essent

Als de fusie van NUON en Essent doorgaat zal minister Van der Hoeven van EZ de netwerken afsplitsen van de energiebedrijven. Dat is de belangrijkste uitkomst van het kamerdebat over het onafhankelijk netbeheer. Ook is duidelijk dat alle fracties behalve de SP zich niet willen bemoeien met de fusie tussen NUON en Essent, ook al zeggen ze dat ze die niet zien zitten. Merkwaardig …

AO splitsingswet, 3 april 2007.
Inbreng SP

Ten gevolge van een Europese richtlijn is de Nederlandse energiemarkt sinds 2,5 jaar geliberaliseerd. Klanten -groot en klein- hebben het recht om over te stappen naar een andere leverancier. Dat alles zou moeten leiden tot méér concurrentie en lagere prijzen.
De praktijk van de eerste jaren is wat anders.

De klantvriendelijkheid van de energiebedrijven is bedroevend: slechte bereikbaarheid, onterechte rekeningen, afsluiten in strijd met de regels, klanten overschrijven zonder ze daar zelf om gevraagd hebben. Vanmiddag bij het mondelinge vragenuur stelde collega Zijlstra vragen over meterafwijkingen in het voordeel van de leverancier, zeg maar de verkoop van gebakken lucht als gas. Ook is een stroom nieuwe contractvormen geïntroduceerd die de consument zand in de ogen strooien over de werkelijke kosten en risico’s van zijn contract. De schaarse overstappers hebben achteraf vaak spijt van hun keuze.

De energiekosten voor de consument zijn razendsnel gestegen en dat heeft niet alleen te maken met de gestegen inkoopkosten en de energiebelastingen maar óók met het feit dat er afgelopen jaar gemiddeld 350 euro winst per huishouden gemaakt is. Toen ik in 1995 nog statenlid werd maakte nustbedrijf REMU een winst van een paar tientjes -in guldens!- per klant.
Als klap op de vuurpijl stappen Delta en NUON in buitenlandse avonturen en willen NUON en Essent, samen goed voor 60% van de Nederlandse klanten, gaan fuseren. Je hoeft geen econoom te zijn om te snappen dat deze fusie niet leidt tot méér concurrentie, maar tot een bijna-monopolie.

De Kamer heeft geregeld dat fusies door de NMa getoetst worden. Die heeft eind vorig jaar laten weten dat een fusie alleen bespreekbaar is als het fusiebedrijf een miljoen klanten en twee elektriciteitscentrales afstoot. Merkwaardig, want dan zou nieuwe de combinatie nóg steeds een marktaandeel van 50% overhouden. Vindt de minister dat acceptabel? De SP-fractie niet, wij verwachten dat zij in dat geval de NMa een aanwijzing geeft. Een paardenmiddel, maar het is niet anders. Is zij hiertoe bereid?

Voorzitter,
Er lijkt langzamerhand een wildwest situatie te ontstaan, die op termijn desastreus kan uitpakken voor de consument en bovendien grote risico’s inhoudt voor de toekomst van deze bedrijfstak in Nederland. Het merkwaardige is dat 85% van de klanten nog steeds bediend wordt door overheidsbedrijven, alleen gedragen die zich als vrije jongens.
De SP-fractie is van mening dat er snel actie nodig is om de publieke bedrijven weer onder maatschappelijke controle te brengen.
Er zou een landsdekkend stelsel moeten komen van nutsbedrijven die verantwoordelijk zijn voor het netbeheer, maar ook energie kunnen leveren aan midden- en kleinverbruikers.
Zonder winstoogmerk, dus met een wettelijk verbod op de winstuitkeringen die op dit moment aan gemeenten en provincies gedaan worden.
Zonder reclame en sponsoring, en met een bezoldiging van de directie die past bij maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Zonder riskante buitenlandse avonturen.
Met een werkgebied ter grootte van één of meer provincies, zeg maar tussen een en twee miljoen aansluitingen.

Dat is volgens ons een efficiënt schaalniveau, een stuk efficiënter dan de lappendeken waarmee we nu zitten, met netbeheerders die versnipperde gebieden van het net beheren, zonder onderlinge samenhang. Wat vindt de minister overigens van deze situatie, is zij niet nèt als de SP-fractie van mening dat de huidige verdeling van de aansluitingen over de netbeheerders volstrekt onlogisch en ineffeciënt is? Zo ja, wat gaat ze daaraan doen? Ik overweeg op dit punt met een motie te komen.

Bijkomend voordeel van ons voorstel is dat je zes tot acht bedrijven overhoudt die goed te vergelijken zijn, waar benchmarking zinvol is. Is de minister mèt ons van mening dat benchmarking in de huidige situatie, en zèker als er nog verder wordt opgeschaald, een lachtertje wordt?

Een volgende stap zou kunnen zijn het vereenvoudigen van de eigendomsverhoudingen van deze publieke bedrijven, met als doel het verhogen van de maatschappelijke controle en actief aandeelhouderschap. De meest simpele constellatie zou naar onze mening zijn om het aandeelhouderschap van de nutsbedrijven te concentreren bij de provincies in hun werkgebied. Je houdt dan per bedrijf hooguit drie aandeelhouders over.

Mogen deze publieke bedrijven naast hun taak als netbeheerder ook doorgaan als geïntegreerd energiebedrijf? Wat ons betreft wel, mits deze activiteiten juridisch gescheiden zijn van de netbeheerder. Omdat er binnenkort sprake is van een vette netbeheerder is het risico op kruissubsidie geëlimineerd.
Daarom is er naar onze mening niets op tegen als provincies ook eigenaar blijven van productie- en handelsbedrijven. Hun marketingkosten zijn beperkt als ze uitsluitend klanten in hun eigen werkgebied bedienen. Als ze niet doen aan winstuitkering, reclame en sponsoring starten ze al met een concurrentievoordeel ten opzichte van commerciële aanbieders. Klanten die dan tóch kiezen voor commerciële partijen zijn en blijven daar vrij in, maar wij vermoeden dat het leeuwendeel van de Nederlandse consumenten in dat geval kiest voor degelijke kwaliteit.

Tenslotte nog enkele vragen over de consumentenbescherming:
– is de minister met ons eens dat er een wildgroei is in contractvormen, waardoor consumenten door de bomen het bos niet meer zien? Zou het niet wenselijk zijn om aanbieders te verplichten om altijd ook enkele standaardcontractvormen aan te bieden, die dus één-op-één vergelijkbaar zijn?
– kan de minister aangeven of er door de DTe al boetes uitgedeeld zijn aan bedrijven die klanten ongevraagd overschrijven of zich schuldig maken aan andere praktijken die mensen tot wanhoop drijven?