Heen en weer: door onduidelijk beleid vallen ponten uit

(interview door Tessa Heerschop in Schuttevaer, 7 december 2024)

Als de overheid niet snel met een beleid komt om veerponten te behouden, dreigen veel heen-en weers de komende jaren te verdwijnen. Oud-politicus en bestuurder Paulus Jansen zet zich in voor de Veerpontencoalitie (VPC): ‘In de jaren ’90 begon de ellende. Wij willen samen een vuist maken en de landelijke politiek wakker schudden. De exploitatie staat in veel gevallen onder druk door krakkemikkige bestuurlijke samenwerking en afschuiven van verantwoordelijkheden.’

Volgens Jansen, die voorheen ook voorzitter van het Landelijk FietsPlatform was, is decentralisatie debet aan de problemen. ‘De politiek zei tegen de lokale overheden: “Zoek het zelf maar uit met de ponten, hier is eenmalig wat budget.” Inmiddels is dat geld op, dus is het kruidenieren tussen gemeenten en provincies begonnen. Terwijl ponten voor fietsers en wandelaars een hoofdinfrastructuur zijn. Het Rijk heeft daar een verantwoordelijkheid voor.’

De ongeveer 400 veerponten in Nederland zijn zeer divers: van autoveren naar de wadden tot kleine voetveren die onderdeel zijn van fiets- en wandelroutes. Ze zijn in beheer van de overheid, bedrijven, particulieren of stichtingen. ‘We zijn hét pontenland in de wereld. Het is een groot gemis als deze verdwijnen.’

Problemen

Jansen kan zo een trits aan pontjes in de problemen noemen: ‘De afgelopen jaren zijn veel verbindingen bedreigd met bezuinigingen of zelfs opheffing, zoals de Maasveren in de omgeving van Oss, de pontjes van Millingen en Nieuwer ter Aa en het autoveer Rozenburg-Maassluis. In al die gevallen is het door de inzet van VPC samen met lokale organisaties gelukt om de dreiging af te wenden, maar dit laat wel zien dat overheden niet goed nadenken over de waarde van de veren als schakel in de lokale en duurzame mobiliteit.’

Geld

Financiering is bij veel ponten een groot probleem. Ook omdat verduurzaming geld kost. ‘Veel ponten moeten van de diesel af en moeten over op elektrisch varen of mogelijk waterstof in de toekomst. Zie maar eens de financiering daarvoor rond te krijgen’, vertelt Jansen. ‘We laten het behoud van deze verbindingen over aan de lokale politiek, in plaats van dat we landelijk ze beschermen en gereed maken voor de toekomst.’

Gelderland heeft met 42 de meeste veerponten van Nederland. ‘Hun Verenfonds ondersteunde de ponten financieel. Dat werd opgeheven in 2022, waardoor 15 ponten in de problemen kwamen.’ Dankzij de VPC gaat Gelderland nu toch weer meebetalen. De provincie Zuid-Holland heeft een financieringsregeling voor het verduurzamen van ponten. Jansen: ‘Da’s mooi, maar waarom doen we dat wél in Zuid-Holland en niet in de andere 11 provincies?’

Pontvaarbewijs

De VPC wil een landelijk kader dat het behoud van veerponten garandeert. ‘We willen dat zaken beter geregeld worden. Bijvoorbeeld dat er een specifiek pontvaarbewijs komt, zoals in Duitsland al bestaat. Je hoeft bij een pontbaas niet dezelfde eisen te stellen als bij een groot vaarbewijs. Op die manier kun je sneller aan schippers komen, want ook daar is een groot tekort aan op dit moment.’

Geld, verduurzaming, een nieuw vaarbewijs. Staat er nog iets op het lijstje? ‘Ja: standaardisatie kan bouw en onderhoud van veren goedkoper maken. Hetzelfde geldt voor walvoorzieningen. Aan boord betalen zou ook eenvoudiger kunnen, zoals met de OV-chipcard, dan heb je minder personeel nodig. Tarieven kunnen ook wel wat eenduidiger.’

De komende tijd gaat de Veerpontencoalitie samen met Tour de Force in gesprek met gedeputeerden in provincies. ‘Iedereen doet maar zijn eigen ding. Wij willen dat politici beter gaan samenwerken en zorgen dat er een beleid komt om de ponten voor Nederland te behouden.’ Het Rijk moet uiteindelijk zorgen voor betere wetgeving en financiering. ‘We gaan met de partijen om de tafel, want anders gebeurt er niks, zo lijkt het.’

Veerpontencoalitie

De Veerpontencoalitie (VPC) werd twee jaar geleden opgericht met als doel de ponten in de vaart te houden. Het is een samenwerkingsverband van de ANWB, Fietsersbond, Landelijk Fietsplatform, Toerfietsunie NTFU, Rover, Vrienden van de Veerponten en Wandelnet. De VPC vertegenwoordigt daarmee een brede groep gebruikers van veerponten, zowel utilitair als recreatief. Via contacten met lokale en regionale overheden, Tour de Force en Veeon (Vereniging van Eigenaren en Exploitanten van Overzetveren in Nederland) én door steun aan lokale acties zet de VPC zich in voor het instandhouden van deze unieke openbaar vervoervoorziening in Nederland.